Ons reizende voedsel 19 OKT

Ons reizende voedsel

Door:  

Tot de tweede wereldoorlog en zelfs nog daarna reden er dagelijks vele bestelwagens, trekkarren en vrachtwagentjes vanuit Arnhem naar het ommeland (en omgekeerd) om voedsel te halen voor de inwoners van de stad. In deze tijd –  voor de komst van de eerste supermarkt naar Nederland rond 1960 – was lokaal voedsel heel gewoon, sterker nog, dat was de standaard. 

Tegenwoordig legt ons voedsel enorme afstanden af voordat het op ons bord belandt: appels uit Nieuw Zeeland, sperzieboontjes uit Kenia, asperges uit Peru en gemengde sla, gewassen en gesneden, afkomstig van drie continenten in één zakje. We kunnen het, en tegen een lagere prijs dan ooit tevoren. 

Maar is het wenselijk? Wat voor prijs betalen we echt? En zijn er alternatieven? 

 

De gevolgen van onze huidige logistiek

- Milieu

Iedereen begrijpt dat een appel die 20.000km over zee heeft afgelegd een grotere footprint heeft dan een appel die om de hoek in de Betuwe groeit. De Breaburn die gemoedelijk naast de Elstar (gekweekt door Arie uit Elst!) in de supermarkt ligt kost vaak hetzelfde maar heeft toch een hele andere footprint.  Al komt die Elstar ook niet rechtsreeks van de Betuwe naar de Arnhemse supermarkt maar wordt hij eerst per vrachtwagen van de Betuwe naar het Vers-DC van Albert Heijn in Barendrecht getransporteerd om vervolgens via diezelfde Betuwe in een andere vrachtwagen weer naar Arnhem vervoert te worden.

- Ongelijkheid

We verschepen voedsel over de hele wereld en toch bereikt die overvloed niet alle mensen gelijk. Daar zijn vele factoren voor aan te wijzen. 

Een belangrijke factor is ons systeem van landbouwsubsidies (59 mld in 2019, 36% van het hele EU budget) en importheffingen en vaste prijzen. Iedereen herinnert zich nog de boterberg uit de jaren ’80 maar ook de melkplas en we hadden ook een enorme tarweberg met miljoenen tonnen tarwe aan overschotten die voor een vaste prijs van 50 cent (gulden!) werden opgekocht door de EU en vervolgens gedumpt op de wereldmarkt. Alhoewel de dagen van vaste prijzen voorbij zijn blijven onze EU subsidies de wereldmarkt beïnvloeden: de grootste kippenvlees producent uit Frankrijk krijgt €50 mln subsidie; ze fokken de kippen in no-time op, slachten ze voor de borst-filets want dat is wat Europeanen willen eten en verkopen de rest tegen bodemprijzen aan Afrikaanse landen waar door deze dumping van goedkoop vlees de lokale productie totaal op zijn gat ligt en de lokale bevolking is overgeleverd aan de grillen van onze markt.

- Verspilling – verschraling aanbod

Die massaproductie heeft ook een enorme verschraling en verspilling tot gevolg. Om zo groots te kunnen produceren moeten er standaarden zijn: eenvormigheid is de norm. Er bestaan meer dan 2.000 appelrassen, de meeste doen het prima in Nederland, toch vind je in de supermarkt maar zo’n 6 soorten appels

Met onze groenten is het nog ernstiger gesteld: doordat ons voedsel ondergeschikt is gemaakt aan winstmaximalisatie en logistiek is maar een zeer beperkt aantal groenten geschikt voor productie voor de supermarkt en wordt niet zelden door de geldschieters (banken!) bepaald welke gewassen een boer mág verbouwen. Ik heb eens een tomatenkweker horen zeggen dat de grootste tomatenboer van Nederland de Rabobank is. Hun belangen zijn zo groot dat ze zich tot in de kas met de boer en zijn bedrijf bemoeien. Is dit erg? Ja! Als 50% van alle tomaten hetzelfde ras is en dat ras krijgt het predicaat ‘wasserbombe’ dan stort meteen een heel groot deel van de markt in. Als 80% van alle bananen die geteeld worden in de wereld hetzelfde ras is, zijn de risico’s bij het uitbreken van een ziekte immens. 

Om over de massaliteit van onze veeteelt en de daarbij behorende risico’s maar te zwijgen. 

Naast verschraling zorgt onze massaproductie en -logistiek ook voor verspilling. Het gebruik van machines bij het oogsten kan afval veroorzaken, omdat oogsters mogelijk niet in staat zijn onderscheid te maken tussen rijpe en onrijpe gewassen of omdat slechts een deel van een gewas wordt verzameld. Economische factoren, zoals voorschriften en normen voor kwaliteit en uiterlijk, of discrepantie tussen aanbod en vraag veroorzaken ook voedselverspilling.

 

Tijd voor verandering! Maar wat zijn de alternatieven?

 

 

De alternatieven

a) Consumeren op de plaats van (of dichtbij) productie

Het is mogelijk om op fietsafstand de mooiste kroppen sla te kopen; zo van het land, verser kan het niet. Die boerderij, de Horsterhof die u hier achter mij ziet, is een biologisch dynamische boerderij die bestiert wordt door Eline en Matthias, knecht Chris en een legertje vrijwilligers en stagiaires. Een biodynamische bedrijfsvoering houdt in dat de boer probeert zijn kringloop zo gesloten mogelijk te houden: de 6 koeien zorgen voor mest op het land en soms voor vlees, er zijn kippen en varkens die het groenteafval omzetten in eieren en dierlijke eiwitten (vlees!). Het teeltplan van Matthias bevat dit jaar meer dan 120 soorten groente! Daar kan Albert Heijn nog een puntje aan zuigen. De Horsterhof levert rechtstreeks aan de consument middels groentepakketten en rechtstreeks aan de horeca. Het grote voordeel van dit systeem is dat de boer vrijwel alle marge zelf houdt en dat diversiteit beloont wordt door meer klanten en bredere afzet

b) Milieuvriendelijke logistiek.

Logistiek is verantwoordelijk voor 20 tot 25% van de CO2 emissie, en dat aandeel is alleen maar gestegen in het afgelopen decennium. Er worden dappere pogingen gedaan, o.a. door steden om die emissie maar ook de fijnstof die ermee gepaard gaat, terug te dringen. Ik zie echter nog weinig veranderingen: in een telling in de Arnhemse binnenstad die de HAN afgelopen najaar heeft uitgevoerd werden geen elektrische voertuigen geteld; van de 480 voertuigen die de binnenstad van Arnhem aandeden waren er precies nul CO2 neutraal. Arnhem heeft Green Deal Zes (Zero Emission Stadslogistiek) getekend en zegt daarme te streven naar zero emissie logistiek in 2025. Als je je realiseerd dat een vrachtwagen in gemiddeld 6 a 7 jaar afgeschreven wordt en er rijdt er nu nog geen enkele elektrische rond dan kun je op je klompen aanvoelen dat het doel niet bereikt wordt.

c) Combineer en verdeel

Waarom rijden we met een enorme vrachtwagen die gemiddeld half leeg is de nauwe binnenstad in? Deze zogenaamde last-mile bezorgt niet alleen veel overlast in de vorm van fijnstof, CO2 uitstoot en congestie maar kost ook net zoveel als de hele rit over de snelweg om ter plaatse te komen. Zo’n vrachtauto is gemaakt voor grote wegen en om veel te vervoeren, laat hem dat dan ook doen! Lossen aan de rand van de stad, dicht bij de snelweg op een plek die daarvoor ingericht is (laad-los station, manoeuvreerruimte, gespecialiseerd personeel, X-docking mogelijkheden etc.). 

Vervoer de stad in kan vervolgens gebeuren met elektrisch transport op maat: fietsen voor pakketjes, autootjes voor de boodschappen, koelfietsen voor bederfelijke waar etc.  

Een hub in elke buurt, gecombineerd transport, meer flexibiliteit in bezorgvensters, als we wat willen moeten we echt anders gaan kijken….De techniek is er, nu de wil nog.

Het lonkend perspectief

Wat zijn de voordelen van een korte voedselketen? Wat levert ons dit op?

Voedsel - Smaak, productie, onafhankelijkheid, logistiek, toegankelijkheid, genot, diversiteit, erfgoed

Samenleving - Sociale cohesie, armoedebestrijding, integratie, ontplooien, respect, kunst, probleem oplossen, re-integratie

Gezondheid - Biologische producten, kennis, fysieke & mentale gezondheid, zorg, welzijn, kostenreductie, fysieke arbeid

Omgeving - Biodiversiteit, klimaat, waterhuishouding, reststromen, recreatie, CO2, microklimaat, meer groen, leegstand, architectuur,

Economie - Werkgelegenheid, kansen, waarde-creatie, regionale economie, armoedebestrijding, re-integratie, logistiek

Educatie - Kennis, vaardigheden, toekomst, erfgoed, vakmanschap, samenwerken, leiderschap, probleem oplossen, re-integratie, voedselkennis.

zaterdagochtend

Denk zaterdagochtend, als u in de auto stapt om bij uw internationale supermarkt uw wagentje vol te gooien met bulkvoedsel, ook eens aan de implicaties van uw keuze. Heus, u heeft invloed, middels uw portemonnee, 78 cent van elke Euro die aan voedsel wordt uitgegeven wordt bij een supermarkt besteed, we geven ze daarmee enorm veel macht en kapitaal. 

Het wordt tijd om ons voedselsysteem weer in evenwicht te brengen. 

  Terug naar overzicht
Laatste blogartikelen
Ons reizende voedsel 19 OKT
Ons reizende voedsel Door: Steven Koster   Lees verder
Met de paplepel 19 JUN
Met de paplepel Door: Steven Koster   Lees verder
Wat is het voordeel van een lokale versbox? 27 SEP
Wat is het voordeel van een lokale versbox Door: Steven Koster   Lees verder
(Van) varkens houden 14 FEB
(Van) varkens houden Door: Steven Koster   Lees verder
Tussen de tuinbonen en de tomaten 14 APR
Tussen de tuinbonen en de tomaten Door: Steven Koster   Lees verder
  Terug naar overzicht