Tussen de tuinbonen en de tomaten 14 APR

Tussen de tuinbonen en de tomaten

Door:  

Artikel van de hand van Eveline van der Vliet ten bate van het nog te verschijnen boek van het RURU collectief over SONSBEEK2016

(Foto van Steven: Eva Broekema)

Stadsboer Steven Koster - samen met Annemarie van Velzen oprichter van Kweekland, op een steenworp afstand van Park Sonsbeek - begon zijn werkende leven in de handel. ‘Import/export. Dat lag me. Eerst in de metaal, samen met een compagnon. Hartstikke leuk, succesvol ook. Totdat in 2008 de kredietcrisis om zich heen greep en het bedrijf als een kaartenhuis ineen zakte. Daarna ging ik zelfstandig verder. Ik werd licentiehouder van bekende merken als Disney en Hello Kitty. Artikelen laten produceren en verkopen aan retailers, zoals Intertoys. Keihard werken, de hele wereld overvliegen, onderhandelen, deals sluiten en weer door. Daarna heb ik nog een tijd in textiel gehandeld; dekbedovertrekken, voor ketens als Zeeman en Wibra. Ook weer druk, veel naar Bangladesh, Pakistan... Het gebeurde allemaal min of meer vanzelf in mijn werk, ik gaf er niet bewust richting aan. Ik vond het uitdagend en wat ik ook aanpakte; het liep als een trein. Ik woonde inmiddels in Arnhem. Mijn vrouw werkte ook fulltime, in een heel andere branche. We hadden twee kinderen; een meisje en een jongen. Ik kan niet zeggen dat er ‘een moment’ was waarop ik er genoeg van kreeg. Het groeide gewoon langzaam. Of beter gezegd: het broeide waarschijnlijk eerst een tijdje. Ik kreeg steeds meer moeite met het ‘rondpompen van rotzooi’ over de wereld. Zo begon het steeds meer te voelen wat ik deed.’

Volle bak zeilen

Koster is ‘een veertiger’ als hij aanmonstert op het zeilschip van zijn ouders die met een wereldreis bezig zijn. Hij stapt cold turkey uit zijn hectische bestaan en werkt op de luchthaven van Lissabon gehaast zijn laatste e-mails weg om naar de Azoren te vliegen waar hij aan boord gaat. Bestemming: zuidwest Engeland, een reis van tien dagen. Aan boord belandt hij middenin de stilte en in zijn eigen gedachten. Omringd door water heeft hij eindelijk weer eens een zee van tijd. Om na te denken... Dat lukt aanvankelijk slecht, helemaal als na drie dagen de korte golfzender doorbrandt en de stilte nog indringender wordt. Er is geen contact met iets of iemand meer mogelijk. De spanning aan boord wordt om te snijden als het schip ook nog in zwaar weer terecht komt. ‘Ik werd weer de ‘zoon’. Ondanks alles wat ik gedaan en meegemaakt had, mijn eigen vaderschap, mijn ondernemerschap. Heel confronterend. Dát zette me uiteindelijk enorm aan het denken. Ik dacht na over de parallellen tussen de opvoeding die ik heb gekregen en hoe ik mijn kinderen opvoed. Dat als ik goed in mijn vel zit, zij dat ook zitten. Ik begon te zien hoe we allemaal takken aan dezelfde boom zijn. Dat mijn keuzes ook voor mijn kinderen vormend zijn.’ Zijn ouders zijn bang om te veel zeil te zetten tijdens de storm. Met een scheef lachje: ‘Dus het duurde en duurde maar, die reis. Véél te lang, vond ik. Ik had haast, mijn hele leven was gehaast. Maar waarom eigenlijk? Dat soort vragen stelde ik mezelf. Ondertussen hielden we om beurten de wacht: drie uur op, zes uur af. Als het mijn beurt was, lijnde ik mezelf vast aan het stuurwiel en hees een volle bak zeilen. Váárt maken, hard gaan! Ipod op mijn hoofd, vechten met de wind en de golven, voelen dat je leeft. Er is heel veel gebeurd in die dagen. Toen we aanlegden, wist ik dat ik mijn leven over een andere boeg ging gooien.’

‘Ik heb een deel van mijn jeugd in Friesland gewoond. Achteraf denk ik dat het zaadje daar geplant is.’

Fri(e)s idee

Terug in Arnhem - rond 2010-2011 - praat Koster met verschillende mensen en zoekt actief naar een nieuwe vorm en inhoud waarop hij zijn ondernemende aard kan loslaten. Na een lezing van Carolyn Steel (auteur van Hungry City: How Food Shapes Our Lives, red) over stadslandbouw vallen alle puzzelstukjes - ondernemerschap, maatschappelijk bewustzijn, persoonlijke drijfveren, hobby - in elkaar. Hij wordt stadsboer en promotor van ‘voeding uit je eigen regio’. ‘Ik heb een deel van mijn jeugd in Friesland gewoond. Achteraf denk ik dat het zaadje daar geplant is. Het voelt zo logisch om dit te doen.’ Hij gaat op zoek naar een geschikt stuk grond en vind dat vlakbij zijn huis, op een zuidhelling nabij Park Sonsbeek. Hij weet het stuk grond niet meteen te verwerven maar niet lang daarna kan Kweekland toch op de uitverkoren plek de deuren openen. Samen met compagnon Van Velzen bouwt hij de stadstuin sindsdien stap voor stap uit. Lachend: ‘Dit is totaal anders dan alles wat ik eerder heb gedaan. Tegelijkertijd merk ik dat sommige ‘oude’ ervaringen heel bruikbaar zijn.’ De meeste klanten van Kweekland komen uit de buurt, wat volledig strookt met Kosters opvattingen over gezond eten en duurzaam voedsel produceren. ‘Ik geef tegenwoordig ook veel lezingen. Iedere keer als ik de vraag stel waarom we het normaal zijn gaan vinden dat een appel van zes maanden oud en die 18.000 kilometer heeft gevlogen voor precies dezelfde prijs in de supermarkt ligt als een verse Elstar uit de Betuwe, wordt het stil. Daarop weet niemand een zinnig antwoord te geven. Dat is er ook niet. Ook niet op de vraag waarom Albert Heijn sla die op drie verschillende continenten is geteeld in zijn voorverpakte zakjes sla stopt.’

De groten worden groter

De vijfhonderd grootste foodverkopers in Nederland zijn goed voor 45,8 miljard, oftewel tachtig procent van de totale consumentenuitgaven in Nederland, ad 57,4 miljard, aan eten en drinken. Vorig jaar waren die nog goed voor 72 procent van de totale foodomzet. Daarmee neemt deze groep een steeds groter deel van de markt voor zijn rekening, blijkt uit de FSIN Food 500 (2016, red) van FoodService Instituut Nederland. De eerste elf merken in de FSIN Food 500 zijn allemaal supermarktconcerns. De top drie, gevormd door Albert Heijn, Jumbo en Lidl, is met 19,3 miljard euro goed voor bijna een derde van de totale foodomzet. Op nummer 12 staat de eerste foodretailer; McDonald’s Nederland, goed voor €674 miljoen consumentenomzet in 2015. De Nederlandse foodsector groeit de komende tien jaar naar verwachting door naar een omvang van zo’n 69 miljard euro.

Bron: FoodService Instituut Nederland

Verhalen

‘Weet je, we doen dit nu bijna vijf jaar. Ons eerste lustrum komt eraan. Steeds meer mensen beginnen ons te kennen. Hebben we iets te pakken? Ben ik blij met wat ik ben gaan doen?’ Opwinding, vragen en een peinzende blik trekken achtereenvolgens over zijn gezicht ‘Allerlei dingen lukken hier en net zoveel niet. Is dat erg? Ik vind van niet. Niet dat ik van mislukkingen houd. Integendeel; ik voel de urgentie dat het anders moet iedere dag. Zolang er Q7’s en andere dure auto’s op zaterdag voor de Lidl staan, voel ik die druk. Maar opwinden heeft geen zin. Alternatieven bieden wel. Ik leer zelf door dingen te doen. Zaadjes in de grond te stoppen en te kijken wat er gebeurt. Ik snoei ook wel eens verkeerd. Dat kost dan een jaar. Alle kennis van Annemarie en mij eindigt in verhalen die we delen met de mensen die hier komen oogsten en plukken. Zij delen hun verhalen vaak weer met ons. De schaalgrootte maakt dat we bijna met iedereen persoonlijk contact hebben. Net als met de mensen die bij ons in de tuin werken. Expres een bont gezelschap; studenten, vrijwilligers, mensen met een handicap of die willen re-integreren en op het moment ook een overspannen boer. Die krabbelt bij ons weer op. Die mix vinden we belangrijk, dat iedereen te maken krijgt met andere leefwerelden. Daarom waren we ook meteen enthousiast toen Jan Meijering binnen liep en vroeg of zijn studenten hier mochten exposeren tijdens Sonsbeek16. Annemarie en ik houden allebei van kunst en cultuur, van de tuin natuurlijk, van mensen én we zagen wel potentie in ‘een locatie zijn’ in het randprogramma van Sonsbeek16. Een mooie manier om nog meer mensen kennis te laten maken met Kweekland.’

'Ik voel de urgentie dat het anders moet iedere dag.'

Lokaal9

‘We hebben Jan en zijn expositiegroep - Lokaal9 - de vrije hand gegeven. Onze enige ‘eis’ was dat de werken een verbinding met de tuin zouden aangaan. Het installeren van alle objecten en schilderijen heeft een dag geduurd. Sommige kunstenaars wilden zelf een plek uitzoeken. Dat vonden we ook goed, zolang we nog maar konden maaien en ze niet middenin een akker of bed wilden staan. Veel spin off is er niet ontstaan. Het waren vooral onze bestaande groenteplukkers die ineens met kunst in de tuin werden geconfronteerd. En met de persoonlijke, soms echt intieme verhalen van de kunstenaars achter de werken. Incidenteel wandelde er een tentoonstellingsbezoeker naar binnen. Heel verrassend vond ik een ander effect. Sommige werken waren vanaf de straat zichtbaar. Dat zorgde ervoor dat Kweekland als geheel ineens veel zichtbaarder werd, tussen het groen op de helling. We kregen ook wel mensen binnen die zeiden: oh, dus dit zijn toch geen volkstuintjes! De kunst werkte dus ook als een frame.’ Jan Meijering, docent tekenen en schilderen bij Kunstbedrijf Arnhem en leider van Lokaal9: ‘René (Holslag, red) kwam met het idee om mee te doen met Sonsbeek16. Dat lukt nooit, dacht ik. En met welk thema dan? Met een groepje gingen we naar het ruru huis in de Looierstraat. Daar ontmoetten we Reinaart Vanhoe en Indra Ameng die zó goed naar ons luisterden dat we onze verhalen vol gloed vertelden. Van het een kwam het ander en voordat we het wisten, hingen we onze schetsen op in de kelder. Het thema was ook duidelijk: de stad Arnhem, de openbare ruimte en persoonlijke verhalen. In de maanden erna brachten we ons totale onderzoeksproces in beeld en bespraken het met de bezoekers van het ruru huis. Door onze eigen verhalen als uitgangspunt voor het schilderen te nemen, leerden we elkaar ook beter kennen. Niemand van Lokaal9 is geboren in Arnhem. Allemaal hebben we hier een nieuw bestaan opgebouwd. We zijn relaties aangegaan met anderen, we hebben relaties verbroken, opleidingen gevolgd, banen gehad, families gesticht, kinderen en kleinkinderen gekregen. Iedereen is betrokken geraakt bij ‘Arnhem’. De titel van onze tentoonstelling is ‘propaganda voor persoonlijke verhalen’, een idee van Indra. Een schot in de roos. Precies waar ruangrupa ons toe heeft uitgenodigd: ons persoonlijke verhaal vertellen en delen met anderen. Deelnemer zijn en geen consument. Meedoen in plaats van beoordelen.’

 

Sonsbeek 16 in stadstuin Kweekland: propaganda voor persoolijke verhalen

Hoe vergaat het leven in Arnhem de schilders van Lokaal9? Welke invloeden waren er in al die jaren en welke veranderingen hebben ze meegemaakt? Welke rol speelt de stadse natuur in hun levens? Ontmoetingsplekken, herinneringen, relaties, symbolen en al dan niet geheimzinnige interacties met andere mensen staan centraal in de schilderijen en op de beschilderde objecten van Lokaal9 voor Sonsbeek16. Deelnemende kunstenaars: Han Doornebosch, Mariel van der Bilt, Ashwin Martin, René Holslag, Anna Cohen Stuart, Hans Marcelis, Jan Provoost, Yvonne Smeenk, Janny van Vorselen, Ineke Mol en Walter van Wingerden.

Rurutuin

Koster: ‘Organisch. En voor herhaling vatbaar. De samenwerking, bedoel ik. Het mogen ook andere cross-overs zijn, met andere mensen, andere ideeën, andere thema’s… Maar sámen iets moois maken, verbindingen leggen tussen werelden die elkaar normaalgesproken niet zomaar raken: heel inspirerend!’ Het is precies die gedachte van ruangrupa: open aan de slag gaan met wat gegeven en aanwezig is, die in Kweekland in vruchtbare aarde landde. Onderzoeken, uitwisselen, ontwikkelen, scheppen. Of, meer in groentermen: monsteren, bewerken, zaaien, wieden, oogsten. Zonder dogma’s of andere constructen die het eigene van individuen en collectieven dwarsbomen en initiatieven en verkenningen in de kiem smoren. Op één puntje na wellicht. Die vermaledijde supermarkten met hun prefab eten en hun assortiment met een duizelingwekkende footprint. Voorlopig een niet te missen gegeven. En alom aanwezig. ‘Tja. Daar vraag je me wat. Voor zo’n samenwerking ben ik inderdaad slecht te porren. Tenzij we samen een doorbraakgedachte zouden presenteren. In de één of andere vorm. Ik hoop het tipping point in mijn leven nog mee te maken. Maar tot die tijd zeg ik: geef je geld niet uit in de supermarkt. Je spekt alleen maar aandeelhouders en al het geld vloeit naar het buitenland. Koop je voedsel lokaal en steun onze eigen economie. Denk één stap verder en koop biologische producten. Daarmee kies je voor biologische landbouw en voor een betere wereld.’ Dat klinkt als… onwrikbare ideologie. Toch maar eens een boom opzetten in een ruru tuin? 

Stadstuin Kweekland
Dalweg 80
6821 JP Arnhem

De tuin en de winkel zijn open van dinsdag t/m zaterdag van 10 tot 17 uur.

  Terug naar overzicht
Laatste blogartikelen
Tussen de tuinbonen en de tomaten 14 APR
Tussen de tuinbonen en de tomaten Door: Steven Koster   Lees verder
Het moet maar eens gezegd worden 09 NOV
Het moet maar eens gezegd worden Door: Steven Koster   Lees verder
Gratis bezorging aan huis! 28 SEP
Gratis bezorging aan huis Door: Steven Koster   Lees verder
Kosteroarna = Voedseleilanden 02 SEP
Kosteroarna = Voedseleilanden Door: Steven Koster   Lees verder
Bezorging thuis met de fiets! 29 FEB
Bezorging thuis met de fiets Door: Steven Koster   Lees verder
  Terug naar overzicht